W listopadzie wygłosiłem prezentację o tajmeniczym tytule “Nic nie wiem”. Opowiedziałem w niej jak ważne w procesie tworzenia oprogramowania jest zrozumienie prawdziwych potrzeb naszych klientów / pracowników / kolegów. Prawdziwych – czyli ich, a nie naszych.

Wszystko rozbija się o projekcję. Jest to termin zaczerpnięty z psychologii opisujący mechanizmy obronne, które sprawiają że przenosimy na innych nasze poglądy / zachowania / cechy. Przyczyną jest większa dostępność własnych poglądów niż cudzych, co powoduje łatwiejsze podciąganie infomacji pod swoją kategorię.

W naszym informatycznym świecie projekcja powoduje to, że realne potrzeby klientów są nadpisywane przez nasze wyobrażenia ich potrzeb, co skutkuje błędnie podjętymi decyzjami i niepotrzebnymi funkcjami w oprogramowaniu. Ponieważ łatwiej jest nam samemu decydować o wymaganiach, to zamiast konsultować się z osobami trzecimi, bezpośrednio przenosimy na nich nasze wybory. Mówiąc prościej – nie pytamy naszych klientów jakie wymagania powinien spełniać system – zakładamy, że powinny być takie jak nam się wydaje.

Sam pracowałem przy wielu systemach gdzie wystąpił ten problem np.:

  • Platforma sklepów online – wdrożenie funkcjonalności promocji, podczas gdy klienci o nią nie prosili.
  • System do zarządzania flotą samolotów – generowanie wykresów innego typu niż pracownicy potrzebowali.
  • System do zarządzania dostawami towarów – dokładne odwzorowanie funkcji magazynu, gdy pracownicy chcieli jedynie import z Excela i edycję wielu wierszy.
  • Platforma abonamentów online – skupienie się na klientach biznesowych, a tak naprawdę oni sami nie byli zainteresowani współpracą.

Niestety ten ostatni przykład związany jest moim wlasnym błędem. Poświęciłem naprawdę dużo czasu i pieniędzy na stworzenie czegoś, czego finalnie nawet nie udało się testowo wdrożyć. Zamiast programować platformę mogłem zapytać się klientów końcowych o ich potrzeby i na podstawie tej wiedzy zweryfikować i odpowiednio dostosować swój pierwotny pomysł.

Koszt błędów

Ten teoretycznie prosty mechanizm, jakim jest projekcja, ma miażdżąco duże znaczenie finansowe w przypadku tworzeniu systemów informacyjnych. IBM opierając się o dane National Institute of Standards & Technology przeanalizowało jakie koszty generują błędy w każdej fazie projektu. Wyniki badania przedstawia wykres poniżej:

Widać, że koszty naprawy błędów rosną wraz z kolejnymi fazami projektu. Im wcześniej zauważymy błąd wymagań lub nieścisłość, tym większą mamy efektywność finansową naszej produkcji software’u. Każde 1000 złotych wydane już na początku na dogłębną analizę potrzeb naszych klientów pozwala zaoszczędzić nawet 30 tysięcy złotych w fazie produkcji, dzięki uniknięciu różnego rodzaju re-worków, drastycznych zmian, niepotrzebnych funcjonalności. 30x mniej kosztów – ogromny mnożnik.

Świetnie przedstawił ten problem Greg Young w swojej prezentacji Stop Over-Engenering – tworząc oprogramowanie warto się skupiać na dostarczaniu go użytkownikom jak najszybciej, by walidować czy wciąż jesteśmy na dobrej drodze. Sprawdzać czy funkcje, które dodajemy do systemu, mają sens w relacji zysków do kosztów, proponować prostsze rozwiązania. Takie zachowanie stoi mocno w opozycji do sprawdzonego w naszej branży wzorca Big Requirements Up Front, który przeważnie kończy się ogromną ilością funkcji kompletnie nieprzydatnych lub używanych bardzo rzadko.

Programiści

Tutaj część osób mogłaby się zapytać co my programiści możemy zaproponować analitykom czy product ownerom w tej kwestii. Odpowiem cytatem, dość popularnym w naszym środowisku:

Weeks of programming can save you hours of planning.

Gdy rozumiemy potrzeby biznesowe klienta to już podczas planowania pracy programistycznej jesteśmy w stanie:

  • Prawidłowo określić sensowność danej funkcji i poprawić błąd analizy biznesowej.
  • Na podstawie wiedzy o budowie systemu zaproponować tańsze rozwiązanie problemu.
  • Zaplanować wykonanie funkcji najprostszym sposobem i ominąć czasochłonne działania, które nie są kluczowe dla całosci.

Nikt nam nie każe być maszyną przetwarzającą wymagania, kawę i pizzę w kod – powinniśmy pytać analityków czy product ownerów w jakim celu mamy wdrażać daną funkcję, jaką wartość z tego będzie miał klient, w czym mu ona pomoże. Takie podejście sprawi, że lepiej poznamy potrzeby stojące za wymaganiami i będziemy mogli mądrzej / wydajniej przełożyć te wymagania na kod systemu.

Warto precież pamiętać, że nie tworzymy systemów by spełniać się technologicznie – tworzymy systemy by dostarczać wartość klientowi, a techniki, wzorce i architektury mają nas wspierać by szybciej i lepiej dostarczać pożądane funkcje. Sebastian Gębski na ostatnim DevConf miał świetną prezentację, w której powiedział:

W naszej branży nie ma czegoś takiego jak wygrana technologiczna – można tylko wygrać biznesowo

I każda rzecz, która jest nas w stanie do tego przybliżyć jest warta uwagi. Szczególnie tak prosta jak zadawanie pytań.